Uniwersytet i Archidiecezja Wrocławska łączą siły w badaniach nad dziedzictwem kulturowym

Rozwijanie kompetencji cyfrowych, interdyscyplinarnych badań nad dziedzictwem kulturowym, dydaktyki oraz humanistyki cyfrowej to główne elementy współpracy Uniwersytetu Wrocławskiego z Archidiecezją Wrocławską.

14 lipca 2026 roku w związku z rozwojem regionalnych usług cyfrowych dla instytucji kultury z obszaru GLAM (Galleries, Libraries, Archives, Museums https://uwr.edu.pl/otwarte-zasoby/regionalny-glam/) oraz działań badawczych i edukacyjnych w obszarze humanistyki cyfrowej, a także rozwojem interdyscyplinarnych prac naukowych w obszarze badań dziedzictwa kulturowego - Uniwersytet Wrocławski i Archidiecezja Wrocławska zadeklarowały współpracę w zakresie realizacji wspólnych rozwiązań informatyczno-logistycznych dla realizacji projektów digitalizacyjnych.

- Elementami współpracy są nie tylko wymiana doświadczeń badawczych, technologicznych, organizacyjnych i logistycznych w zakresie ochrony zabytków, ale również badania i udostępnianie obiektów dziedzictwa kulturowego – podkreślał prorektor UWr ds. badań naukowych prof. dr. hab. Artur Błażejewski.

Katalog wspólnych przedsięwzięć jest bardzo szeroki. To nie tylko rozwój usług cyfrowych (np. Wirtualne Laboratorium Transkrypcji - https://translab.uwr.edu.pl/) wspierających funkcjonowanie regionalnego GLAM-u, czy rozwój kolekcji cyfrowych (m.in. SilesiaSacra.pl - https://silesiasacra.pl/) umożliwiających prezentowanie rozproszonych obiektów dziedzictwa kulturowego zgodnie ze światowymi standardami i z wykorzystaniem najnowszych rozwiązań technologicznych w szczególności sztucznej inteligencji.

– To również rozwijanie współpracy w zakresie dydaktyki z zakresu humanistyki cyfrowej, czy badań nad dziedzictwem kulturowym – dodaje Tomasz Kalota, pełnomocnik rektora UWr ds. regionalnego GLAM, dyr. Uniwersyteckiego Centrum Humanistyki Cyfrowej.

Zawarte porozumienie między Uniwersytetem Wrocławskim a Archidiecezją Wrocławską umożliwi obydwu instytucjom lepszą współpracę w zakresie cyfrowej ochrony dziedzictwa kulturowego. Oznacza to wspólne projekty digitalizacyjne oraz prace nad włączeniem kolekcji https://silesiasacra.pl/ do Biblioteki Cyfrowej UWr.

- Historyczne zbiory przechowywane obecnie w Bibliotece Uniwersyteckiej, w szczególności średniowieczne rękopisy i stare druki, w dużej części należały pierwotnie bibliotek kościelnych. Dopiero na skutek kasaty zarządzonej przez władze pruskie w 1810 roku prawie wszystkie śląskie klasztory zostały zlikwidowane, a ich majątek, w tym księgozbiory, przeszedł na własność państwa. Dotknęło to również kościołów kolegiackich w Głogowie i Nysie, które bezpośrednio podlegały diecezji - mówi dr Adam Poznański, c-ca dyr. BUWr ds. zbiorów specjalnych. - Obecnie, dzięki nowym technologiom, będziemy w stanie wirtualnie scalić rozproszone kolekcje ksiąg o pierwszorzędnym znaczeniu dla historii Śląska, umieszczając je na jednej platformie cyfrowej. Będzie to wielkie ułatwienie dla badaczy zainteresowanych naszym regionem, zarówno lokalnych, jak i zagranicznych, i pozwoli na szerszą promocję naszych cymeliów oraz przygotowanie nowych projektów naukowych.

 

Ze strony UWr w realizację zadań w szczególności zaangażowane są Biblioteka Uniwersytecka, Uniwersyteckie Centrum Humanistyki Cyfrowej oraz Laboratorium Badań Dziedzictwa Kulturowego Wydziału Chemii UWr.

Z kolei Archidiecezja zadania realizuje dzięki Akademii Katolickiej we Wrocławiu, Archiwum Archidiecezjalnemu i Bibliotece Kapitulnej we Wrocławiu oraz Fundacji dla Ostrowa Tumskiego we Wrocławiu.

Stąd obecność na uroczystości m.in. ks. prof. Sławomira Stasiaka, rektora Akademii Katolickiej we Wrocławiu, czy prof. Barbary Łydżby-Kopczyńskiej, szefowej laboratorium https://old.chem.uni.wroc.pl/pl/jednostka-organizacyjna/214.

- Od 20 lat dynamicznie rozwija się nowa dyscyplina badań nad dziedzictwem kulturowym, która wykorzystuje narzędzia z zakresu nauk ścisłych, takich jak chemia i fizyka by odpowiadać na pytania dotyczące pochodzenia różnych obiektów, tego jak degradują i czy można powstrzymać te procesy – podkreśla prof. Barbara Łydżba-Kopczyńska z Wydziału Chemii Uniwersytetu Wrocławskiego. – Badania dziedzictwa kulturowego nie są dziś możliwe bez narzędzi oferowanych przez nauki ścisłe – uważa.

Sieć E-RIHS (https://www.e-rihs.pl/) dysponuje dziś ponad 60-cioma metodami badawczymi. - Wydział Chemii UWr oferuje 4 z nich – dodaje prof. Łydżba-Kopczyńska. 

 

Współpraca ma na celu również przygotowania koncepcji umożliwiającej aplikowanie o środki zewnętrzne na wspólne projekty dotyczące ochrony, digitalizacji, badań, udostępniania obiektów dziedzictwa kulturowego, działania w obszarze dydaktyki czy z zakresu humanistyki cyfrowej oraz badań dziedzictwa kulturowego.

Spotkanie stało się okazją do obejrzenia pracowni digitalizacji oraz odwiedzenia ekspozycji z cennymi zabytkami polskiego piśmiennictwa. Zestawienie druku i rękopisu pozwala tu uchwycić moment przejścia między dwiema epokami i lepiej zrozumieć znaczenie tego przełomu.

Dziś dzięki AI jesteśmy również na styku dwóch epok.

Rektor Akademii Katolickiej we Wrocławiu ks. prof. Sławomir Stasiak zwrócił uwagę, że z pewnością dziś, to AI ułatwi pracę badaczom. – Czyli zbadanie tego co należy do naszego dziedzictwa kulturowego – mówił. – Zdajemy sobie sprawę jak przepastne zasoby dóbr kulturowych znajdują się w naszych archiwach i bibliotekach, które domagają się przebadania.

- W instytucjach podległych Archidiecezji Wrocławskiej znajdują się ogromne zbiory, archiwalia, dzieła sztuki – wyliczał prorektor UWr ds. badań naukowych prof. dr. hab. Artur Błażejewski. – A my, jako Uniwersytet, mamy specjalistów, którzy mogą pomóc i pomagają nie tylko w ochronie i opracowaniu naukowym tych zbiorów, ale przede wszystkim w uświadamianiu społeczeństwa, że takie elementy naszej tożsamości kulturowej i narodowej tu się znajdują.

List intencyjny podpisali reprezentujący Archidiecezję Wrocławską ks. ekonom Stanisław Stelmaszek. Uniwersytet Wrocławski reprezentował prorektor ds. badań naukowych prof. dr. hab. Artur Błażejewski.

Fot. Michał Rybarczyk, UWr